Spinoza Oktobermaand 2026
In Den Haag voltooide Spinoza zijn levenswerk Ethica en werkte hij tot zijn dood aan het Politiek Traktaat. Zijn invloedrijke boeken over vrijheid, tolerantie en democratie zijn in de 21ste eeuw relevanter dan ooit. Wat kunnen zijn inzichten voor onszelf betekenen in het complexe leven van hier en nu? In oktober maakt u (nader) kennis met Spinoza als levensfilosoof, geluksfilosoof, natuurfilosoof en als politiek filosoof.
⇓⇓ ACTIVITEITEN ⇓⇓ MAAK UW KEUZE ⇓⇓ BESTEL UW TICKETS ⇓⇓
LEZINGEN/Film
THEATER
OPEN SPINOZAHUIS
OPEN SPINOZAHOF
WANDELINGEN
WORKSHOPS
LEZINGEN
SPINOZA AAN HET SPUI
zaterdag 3 oktober | 14:00-17:30 uur
Centrale Bibliotheek | Spui 68 - Bioscoop Pathé | Spui 65
Boekpresentatie ‘Spinoza. Een Haags portret’
Recente onderzoeken naar Spinoza’s werk en leven brachten nieuw licht op Den Haag als Spinozastad. Daarmee belicht auteur prof. dr. Wiep van Bunge de zeven Haagse jaren van Spinoza en toont hij ook de moedige strijd van de nog jonge dwarsdenker in zijn geboortestad Amsterdam en zijn daaropvolgende woonsteden Rijnsburg en Voorburg. Steeds staan zijn radicaal verlichte ideeën centraal die voor ons van blijvende waarde zijn. • Dit relevante, nieuwste Spinoza-boek is een uitgave van Boom Uitgevers.
Overhandiging 1ste exemplaar aan wethouder Lotte van Basten Batenburg (Kunst, Cultuur, Erfgoed en Bibliotheken).
Filmvertoning ‘Spinoza. Een vrije denker’
Filmproducent Robin Lutz toonde het levensverhaal van Spinoza met tijdgenoten als wetenschapper Christiaan Huygens en raadpensionaris Johan de Witt. Wandelend, overdenkend en schrijvend belicht Spinoza zijn baanbrekende visie op vrijheid en vrede, op democratie en tolerantie. Zijn woonstad Den Haag komt in beeld, maar ook steden als Rome, Amsterdam, Leiden en Voorburg. • Als verteller in deze boeiende documentaire brengt filosoof Wiep van Bunge verdere verdieping aan.
Na afloop van de film in Pathé gingen Robin Lutz en professor Wiep van Bunge met het publiek in gesprek.
Programma 14:00-17:30 uur
Boekpresentatie Centrale Bibliotheek | Spui 68
Filmvertoning Pathé | Spui 65
Programma volgeboekt
Spinoza en Huygens aan de Vliet
zondag 4 oktober en zondag 25 oktober | 10:30-12:00 uur
Huygens Museum | Westeinde 2A, Voorburg
Lezing en museum- en tuinbezoek
Spinoza en Christiaan Huygens zijn de meest invloedrijke geleerden van de Nederlandse 17e -eeuw. Als tijdelijke buurtgenoten in Voorburg discussieerden zij over fysica, optica en natuur- en wiskunde. Beiden bekwaamden zich in het lenzenslijpen ten behoeve van de wetenschap. Bob Commerell, gids op Hofwijck, schetst hun denkwereld en hun beider wetenswaardige woonperiode aan de Vliet.
10:30-11:00 ontvangst met koffie en thee in de Oudhollandse keuken
11:00-12:00 lezing ‘Spinoza en Huygens aan de Vliet’ in de Sael
12:00 gelegenheid om het museum en de tuin te bezoeken
zondag 4 oktober: volgeboekt
zondag 25 oktober: volgeboekt
SPINOZA GEEFT EEN LEZING!
vrijdag 9 oktober | 20:00-22:00 uur
Nieuwe Kerk - Spui 175, Den Haag
Tijdens zijn leven heeft Spinoza nooit een lezing gegeven. Nu vertelt hij voor de eerste keer zelf over zijn leven en werk. Over de zoektocht naar duurzaam levensgeluk, over zijn verbanning en de gevaren die hij trotseerde om zijn verlichte ideeën te verkondigen. Over vrijheid van meningsuiting, democratie en verdraagzaamheid; waarden die in onze tijd wederom onder druk staan.
De filosoof – vertolkt door acteur Bart Bijnens – vertelde en zong ook daarbij drie Spinozistische teksten op Sefardische melodieën, virtuoos op viool begeleid door Janneke van Prooijen. Zijn relativerende humor en zijn temperament kwamen daarbij tot volle uitdrukking.
Bart Bijnens
Speelt de titelrol in de film SPINOZA die op 28 september 2026 in première ging tijdens het Nederlands Filmfestival.
In de NIEUWE KERK was de acteur live te zien als SPINOZA, op de plek waar de filosoof op 25 februari 1677 werd begraven.
Janneke van Prooijen
Concertviolist o.a. eerste violist van The Atlantic Pianotrio, Prisma Strijktrio en Luna String Quartet.
Piet Bogaards
Auteur o.a. muziektheater ‘Lof der Rede’ (2022) en ‘Spinoza’s Ethica in Taal en Tonen’ (2025).
Programma volgeboekt
SPINOZA's filosofie in MADURODAM
zaterdag 10 oktober | 13:45-15:30 uur
Madurodam | George Maduroplein 1, Den Haag
De interesse in Spinoza’s denkwereld leeft als nooit tevoren. In Nederland was er al in 1880 een grote opleving rond de oprichting van het inmiddels internationaal bekende Spinoza standbeeld in Den Haag. Op 10 oktober 2026 schreven we opnieuw geschiedenis, want toen kreeg Spinoza een eigen miniatuurstandbeeld in Madurodam!
Burgemeester Jan van Zanen verrichtte de feestelijke onthulling. Voorafgaand was een boekpresentatie met twee lezingen over de historische én actuele betekenis van Spinoza als verlichtend filosoof en vrijdenker.
Spinoza DoeBoek cadeau
T.g.v. deze speciale Madurodam Spinozadag ontvingen de bezoekers een gratis Spinoza DoeBoek. Een verrassend cadeau voor elk slim kind, kleinkind of buurtkind met ‘eigen-zinnige’ vragen over vrede, geluk en vrijheid.
Madurozaal
⇒ Lezing ‘Spinoza in beeld – Symbool van vrede, geluk en vrijheid’.
Spreker: Siebe Thissen, filosoof/historicus, o.a. auteur ‘De Spinozisten’ (2000).
⇒ Lezing ‘Van Spinoza in het klein naar burgerschap in het groot’.
Spreker: Corina Nagtegaal, docent Pro Grotius Delft.
⇒ Overhandiging eerste exemplaar Spinoza DoeBoek aan burgemeester Jan van Zanen.
Park Madurodam
Burgemeester Jan van Zanen verrichtte de onthulling samen met de nieuwe burgemeester van Madurodam.
SPINOZA Jazz Quartet gaat los op de Ethica
zondag 11 oktober | 15:30-17:30 uur
Podium aan Zee | Keizerstraat 58, Den Haag
Spinoza’s denken vertaald in muziek
Bij Podium aan Zee troffen muziek en filosofie elkaar met Jazz en de Ethica. Filosoof Han van Ruler vertelde over Spinoza’s visie op de mens en de natuur, over de macht van emoties en de kracht van het verstand die de weg opent naar innerlijke vrijheid en levensgeluk.
De Haagse saxofonist Ben van den Dungen kent de verlichte ideeën van de 17e -eeuwse vrijdenker. Als jazzmusicus ervaart hij verwantschap met Spinoza’s actuele pleidooi voor vrijheid en tolerantie, binnen het kader van het redelijke denken. Nu resoneerde hij samen met zijn musici op de vijf inspirerende delen van Spinoza’s levenswerk.
Deze middag was een dynamische ontmoeting tussen musici en filosoof, tussen filosofieliefhebbers en jazzliefhebbers.
Ben van den Dungen:
Jazz is improvisatie, maar dat is niet zomaar wat bedenken. Het is een logisch gevolg van de muzikale kennis van de musici. Wat Spinoza ‘vrijheid door rede’ noemt, is in de jazz ‘vrijheid door beheersing’.
Han van Ruler: professor Intellectuele Geschiedenis aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
Spinoza trekt volle zalen, maar de Ethica lezen is nog iets anders. In vijf korte schetsen probeer ik erachter te komen wat er zo boeiend is aan deze wereldvermaarde tekst.
Spinoza en Geluk
donderdag 15 oktober | 19:45-21:45 uur
Centrale Bibliotheek | Spui 68
Duolezing – tweegesprek – publieksgesprek
Ons geluk hebben we deels zelf in de hand. Zo leren ons de moderne psychologie en neurologie. Spinoza kwam vier eeuwen geleden tot hetzelfde inzicht. Maar wat verstond hij onder geluk en wat was zijn weg om dat te bereiken, en hoe zien we dat tegenwoordig? De sprekers onderzoeken wat Spinoza ons als psycholoog vandaag de dag te vertellen heeft.
Tinneke Beeckman is filosoof en Spinoza-kenner. Ze is bekend van inhoudsvolle stukken in grote dagbladen en tijdschriften in Nederland en België. Ze is bovendien een begenadigd spreekster en schreef o.a. het boek ‘Door Spinoza’s lens; een oefening in levensfilosofie’.
Ap Dijksterhuis is een van de invloedrijkste psychologen van Nederland. Hij was hoogleraar psychologie van het onbewuste aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij is auteur van de bestseller ‘Het slimme onbewuste’ en van het veelgeprezen boek ‘Op naar geluk; de psychologie van een fijn leven’.
Programma volgeboekt
IN DE BAN VAN SPINOZA?
zondag 18 oktober | 14:00-16:30 uur
Paleiskerk | Paleisstraat 8
Debat en dialoog
Spinoza inspireert uiteenlopende levensbeschouwingen. Vanuit een joodse, boeddhistische en atheïstische achtergrond gingen drie sprekers in op de betekenis van Spinoza voor hun mens- en wereldbeeld. Wat zijn verschillen en overeenkomsten als het om grote thema’s gaat?
Filosoof Stine Jensen heeft het atheïsme als vertrekpunt.
Rabbijn Marianne van Praag bespreekt de joodse invalshoek.
Filosoof Frederico Minzoni belicht het boeddhisme.
Moderator Yoram Stein is gepromoveerd op de vraag hoe religieus het denken van Spinoza is.
Programma volgeboekt
SPINOZISME EN SPINOZA'S DRIE KENNISBRONNEN
dinsdag 20 oktober | 20:00-22:30 uur
Babylon Hotel Den Haag | Bezuidenhoutseweg 53
Lezing
Met de opkomst van het Spinozisme eind 19e -eeuw omarmden ook schrijvers en dichters het denken van Spinoza. Zijn drie kennisbronnen vormden daarbij een belangrijke trigger. Wat zijn die bronnen en wat is de waarde en betekenis van met name de derde bron: onze intuïtie?
⇒ Spreker: Henri Krop, emeritus-hoogleraar Spinoza-studies, Erasmus Universiteit.
⇒ Organisatie: Vereniging voor Wijsbegeerte te ‘s Gravenhage.
Programma volgeboekt
BOEDDHA EN SPINOZA - TWEE WEGEN NAAR BEVRIJDING IN ROERIGE TIJDEN
zaterdag 24 oktober | 14:00-16:00 uur
Grand Café Utopie | Waldeck Pyrmontkade/hoek Elandstraat
Lezing, bespreking en workshop
Zowel Spinoza als Siddhartha Gautama (de Boeddha) waren op zoek naar bevrijding. Zij leefden in verschillende tijden en op verschillende plaatsen in de wereld. Toch zijn ze op een zinvolle manier met elkaar te vergelijken. Beide denkers ontwikkelden ‘Wegen naar Bevrijding’. Hoe zien deze wegen eruit? En: wat kunnen deze twee wijzen voor ons – in de huidige roerige tijd – betekenen?
⇒ Spreker: Peter van Hooft, socratisch boeddholoog, filosoof en spinozist.
⇒ Organisatie: Humanistisch Verbond Haaglanden.
⇒ Gratis, wel aanmelden: info@humanistischverbondhaaglanden.nl
STERRENsTOF ZIJN WIJ
vrijdag 30 oktober | 15:00-17:00 uur
Koninklijke Bibliotheek | Prins Willem-Alexanderhof 5
Lezing
Wij mensen zijn van dezelfde elementen gemaakt als de sterren in het universum. Sterrenkundige Margot Brouwer verkent de nieuwste inzichten uit de kosmologie en biologie, als ook de essentie van mystieke filosofieën. Al eerder schreef Spinoza hoe wij geluk kunnen ervaren in onze eenheid met de natuur. De synergie van wetenschap en filosofie kan onze blik openen naar de peilloze diepten van ruimte en tijd, en uiteindelijk naar wie wij werkelijk zijn.
Inleiding: Huibert Crijns, KB-collectiespecialist geschiedenis.
Spreker:
Margot Brouwer studeerde natuur- en sterrenkunde aan de Universiteit van Amsterdam, promoveerde aan de Universiteit Leiden en werkte als sterrenkundig onderzoeker aan de Universiteiten van Groningen en Amsterdam. Zij schrijft boeken en geeft lezingen over natuur- en sterrenkunde, kosmologie, tijd, bewustzijn, pantheïsme en de filosofie van Spinoza.
Programma is volgeboekt
HAAGSE VRIJDENKERS
zaterdag 31 oktober | 10:30-15:00 uur
Nieuwe Kerk | Spui 175
Symposium
Den Haag maakt naam met drie 17e -eeuwse iconen: politicus Johan de Witt, wetenschapper Christiaan Huygens en filosoof Benedictus de Spinoza. Voor het eerst wordt hun betekenis in onderling verband gebracht. Dit gebeurt in de Nieuwe Kerk die voor alle drie een belangrijke rol in hun leven heeft gespeeld.
Welke baanbrekende ideeën maakten hen tot vrijdenkers? Hoe radicaal was dat? Hoeveel moed was daarvoor nodig? Wat was en is hun invloed toen, later en nu? Maar ook: wat is vrijdenken vandaag? En hoe ervaren wij de vrijmoedige gedachten van de vrijdenkers in onze tijd?
Drie vooraanstaande sprekers belichten de ideeën van De Witt, Huygens en Spinoza:
Jean-Marc van Tol, historisch letterkundige en cartoonist
Daphne Stam, planetair wetenschapper
Yoram Stein, filosoof en filosofiedocent
Floris Schleicher is gespreksleider. Als jonge filosoof is hij de stuwende spil met een uitdagende vraagstelling naar de drie forumleden en de aanwezigen in de zaal.
De thema’s politiek, wetenschap en zingeving spelen een fundamentele rol in het sociaal-maatschappelijke leven. Daarom kan het debat van de drie sprekers versterkend werken voor het verkrijgen van meer kennis en nieuwe inzichten.
Programmapartners:
Stichting Spinoza Den Haag, Vereniging Vrienden van De Witt en Stichting Haegsche Tijd
Programma is volgeboekt
THEATER
SPINOZA GEEFT EEN LEZING!
vrijdag 9 oktober | 20:00-22:00 uur
Nieuwe Kerk | Spui 175, Den Haag
Spinoza heeft tijdens zijn leven nooit een lezing gegeven. Nu vertelde hij voor de eerste keer over zijn werkzame leven. Over de zoektocht naar duurzaam levensgeluk, over zijn verbanning en de gevaren die hij trotseerde om zijn verlichte ideeën te verkondigen. Over vrijheid van meningsuiting, ethisch denken, democratie en verdraagzaamheid; waarden die in onze tijd wederom onder druk staan.
De filosoof – vertolkt door acteur Bart Bijnens – vertelde en zong daarbij drie Spinozistische teksten op Sefardische melodieën, virtuoos op viool begeleid door Janneke van Prooijen. Zijn relativerende humor en zijn temperament kwamen daarbij tot volle uitdrukking.
Bart Bijnens
Speelt de titelrol in de film SPINOZA die op 28 september 2026 in première ging bij het Nederlands Filmfestival.
In de NIEUWE KERK is de acteur live te zien als SPINOZA, op de plek waar de filosoof op 25 februari 1677 werd begraven.
Janneke van Prooijen
Concertviolist o.a. eerste violiste van The Atlantic Pianotrio, Prisma Strijktrio en Luna String Quartet.
Piet Bogaards
Auteur o.a. muziektheater ‘Lof der Rede’ (2022) en ‘Spinoza’s Ethica in Taal en Tonen’ (2025).
Programma volgeboekt
OPEN SPINOZAHUIS
open spinozahuis
3 t/m 31 oktober | alle middagen 14:00-17:00 uur
Domus Spinoza | Paviljoensgracht 72, SpinozaKwartier
Ontmoet Spinoza thuis in Den Haag
Iedereen is welkom in het woon-, werk- en sterfhuis van Spinoza; het huis waar hij zijn levenswerk Ethica voltooide. Waarom koos de vrijdenker de regentenstad Den Haag als woonstad? Wie waren zijn geestverwanten en tegenstanders? En met welke (inter-)nationale filosofen correspondeerde hij? Het Team Open Domus geeft uitleg over Spinoza’s roemruchte leven.
Ook de Spinozatuin is een bezoek waard, met de bronzen Spinoza buste (1931) van beeldhouwer Alfred Hüttenbach en de teruggebrachte Ethica-muurtekst boven de poortdeur.
Interessante informatie over de geschiedenis van pand en tuin:
⇒ Spinozahuis/Domus Spinoza
⇒ Spinozatuin
⇒ Alle middagen vrij entree
OPEN SPINOZAHOF
Open Spinozahof
zaterdag 10 oktober | woensdag 21 oktober | zaterdag 31 oktober |
StadOase Spinozahof | Spinozastraat/hoek Repelaerstraat 61
Hoe actueel is Spinoza als natuur- en levensfilosoof met zijn visie op de eenheid van mens en natuur? Gids Wim Goris geeft een interactieve rondleiding in de Spinozahof en vertelt over Spinoza als historische wijkgenoot van het huidige SpinozaKwartier.
Op 10 oktober sprak natuuronderzoeker Rembrandt Zegers in de StadsOase. Met zijn lezing ‘Zijn wij Spinoza?’ belichtte hij vraagstukken over natuur en klimaat die leiden tot het inzicht dat mens en natuur één zijn.
⇒ Informatie en aanmelden: website StadsOase Spinozahof
WANDELINGEN
in de voetsporen van spinoza
elke zaterdag en zondag in oktober | 14:00-15:30 uur
start: trottoir Dunne Bierkade 18
Stadswandeling
Een boeiende tocht langs bezienswaardigheden die herinneren aan Spinoza, met aandacht voor zijn leven en filosofie, zijn volgelingen en geestverwanten. Vanaf het SpinozaKwartier voert de route door de vroegere Jodenbuurt, langs Spinoza’s gedenkmonument aan het Spui en via de Gevangenpoort naar de tuin van de Raad van State.
ethica wandeling
vrijdag 2 oktober | zondag 11 oktober | vrijdag 16 oktober | 14:30-15:45 uur
start: Spinozahuis/Domus Spinoza en Spinozatuin, Paviljoensgracht 72
Naar Spinoza’s axioma’s in de tuin van de Raad van State
Gids Jan-Willem Meijer wandelt met maximaal 15 deelnemers van de Paviljoensgracht naar de Kneuterdijk. Hij start in de Spinozatuin bij de Ethica-muurtekst en eindigt bij Spinoza’s grondstellingen in de Franse tuin van de Raad van State. Onderweg komt de denkwereld van Spinoza ter sprake: zoals zijn revolutionaire ideeën over de dood bij zijn gedenkmonument aan het Spui en elders zijn aansporing om vooral te genieten van het goede leven. Tot slot leidt de route naar de zeven axioma’s die met neonletters de gevels van de Raad van State verlichten. Wat bedoelt Spinoza met die zinnen uit de Ethica?
vrijdag 02 oktober: volgeboekt
zondag 11 oktober: volgeboekt
vrijdag 16 oktober: volgeboekt
spinozakwartier: Spinoza thuis in Den Haag
zaterdag 17 oktober | 11:00-13:00 uur
start: Spinozahuis/Domus Spinoza
In zijn woonhuis aan de Paviljoensgracht leefde Spinoza sober, maar zeker niet als kluizenaar. Met zijn Lutherse huisbaas Hendrik van der Spijck voerde hij verdiepende als ook huiselijke gesprekken. Hij correspondeerde er met filosofen uit binnen- en buitenland en in 1676 was de Duitse wiskundige en filosoof Gottfried Wilhelm Leibnitz bij hem te gast. Waarom koos Spinoza Den Haag om te wonen? Waarom koos hij de Paviljoensgracht om er te werken? En waar zou de filosoof in zijn woonbuurt gewandeld of genetwerkt hebben?
Stichting Buitenmuseum is onze host en medegids.
11.00 Ontvangst in Spinozahuis en Spinozatuin (Domus Spinoza), Paviljoensgracht 72.
11:20 Wandelroute met gids in het SpinozaKwartier.
12:10 Bezoek Jan van Goyenhuis, Dunne Bierkade 16.
Meesterschilder Jan van Goyen was tevens bouwheer van Spinoza’s woon-, werk- en sterfhuis.
12:30 Afsluiting met drankje in het Paulus Potterhuis, Dunne Bierkade 17.
Programma is volgeboekt
In het kielzog van Spinoza
zondag 4 en zondag 25 oktober | 11:00-12:30 uur
start: Bierkade 18b
Tijdens deze vaartocht wordt de invloed van Spinoza op ons denken besproken en hoezeer dat doorwerkt in onze huidige samenleving. De boot met gids trekt langs plekken in de stad waar Spinoza’s gedachtegoed nog altijd voelbaar is. Van de Paviljoensgracht waar hij gewoond en gewerkt heeft tot aan de kantoortorens waar de uitvoerende macht zetelt en van het paleis van de koning tot aan de school waar nieuwe vormen van onderwijs werden ontwikkeld.
⇒ Informatie en tickets: www.ooievaart.nl
WORKSHOPS
SPINOZA'S HEMELSE AARDE
workshops voor volwassenen en jeugd | 1,5 uur per sessie
wijkbibliotheken
Workshop | volwassenen
Het zoeken naar persoonlijk levensgeluk was Spinoza’s grote drijfveer. Zijn zoektocht resulteerde in een zienswijze die de mens bevrijdt van angst, haat en verslaving. Met prikkelende stellingen, citaten en poëzie leidt de workshop naar het delen van ieders eigen gedachten en ervaringen.
Workshop | jeugd 8-12 jaar
Als een echte ‘denk-rebel’ bedacht Spinoza dat de hemel overal om ons heen is. Met je voeten op de aarde sta je dus midden in de sterren. Na een vertelling van Anita Poolman over Spinoza’s spannende gedachten, gaan de kinderen aan de slag met raadsels, tekeningen of teksten.
Organisatie: Bibliotheek Den Haag, Stichting Beleef Taal en Stichting Spinoza Den Haag
⇒ Informatie: wijkbibliotheken, data en gratis aanmelden
Inspiratie ‘Lichaam en Geest’, thema van de Maand van de Geschiedenis 2026.
⇓⇓ ACTIVITEITEN ⇓⇓ MAAK UW KEUZE ⇓⇓ BESTEL UW TICKETS ⇓⇓
LEZINGEN/FILM
THEATER
OPEN SPINOZAHUIS
OPEN SPINOZAHOF
WANDELINGEN
WORKSHOPS