Voorstelling - Spinoza’s Ethica in Taal en Tonen
Viering 350 Jaar Ethica I Nieuwe Kerk I Spui 175 I 17 oktober 2025
In 1675 voltooide Benedictus de Spinoza zijn levenswerk Ethica in Den Haag. En dat vierden wij voluit in de Nieuwe Kerk, waar Spinoza in 1677 werd begraven. Op deze gewijde grond werden de vijf hoofdstukken van de Ethica door de acteurs Anna Drijver en Bert Luppes verhelderend verwoord, gelardeerd met subtiele humor. Na elk deel volgde een muziekcompositie uit de tijd dat Spinoza zijn Ethica schreef: werken van Lully, Biber, Jenkins, Buxtehude, Albertini en Constantijn Huygens. De muziek werd uitgevoerd door luitist Israel Golani en barokvioliste Antoinette Lohman. Bij dit virtuoze samenspel van taal en tonen liet stadsbeiaardier Gijsbert Kok het kerkorgel (1703) in volle glorie stralen. ≈ De glazen objecten van kunstenaar Bert Frijns verwezen naar de filosoof die tevens lenzenslijper was.
Inleiding: Ronald van Raak, hoogleraar Filosofie in Nederland aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
Chyramain van Kempen, regisseur Het Nationale Theater
Piet Bogaards, auteur
Dimitri van der Werf, artistiek leider Classical NOW!
⇐ ⇐ Klik op de foto voor de beeldopname.
Spinoza Rede 2025 - Steven Nadler
Lezing ‘Spinoza and Toleration’ I Nieuwe Kerk I Spui 175 I 10 oktober 2025
In 2025 kwam filosoof Steven Nadler (USA) naar Den Haag om een uiterst actueel thema onder de loep te nemen: tolerantie. Tolerantie is een breed begrip. Want wat wordt er getolereerd? Door wie? Omwille van wie en in welke mate? Nadler belichtte in zijn lezing de visie van Spinoza op tolerantie vanuit een aantal perspectieven. Voorts reflecteerde hij op enkele misvattingen t.a.v. Spinoza’s opvattingen over de relatie tussen religie en staat.
Inleiding:
Saskia Bruines, wethouder gemeente Den Haag.
Wiep van Bunge, hoogleraar Geschiedenis van de Filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
Steven Nadler is verbonden aan de Universiteit van Wisconsin-Madison. Zijn onderzoek richt zich op de filosofie in de 17de eeuw, met name op het werk van Descartes, Spinoza en Leibniz. Publicaties o.a.: Spinoza – A Life (1999); The Best of All Possible Worlds – A Story of Philosophers, God, and Evil (2008-2010); A Book Forged in Hell – Spinoza’s Scandalous Treatise and the Birth of the Secular Age (2011); The Philosopher, the Priest, and the Painter – A Portrait of Descartes (2013); Think Least of Death – Spinoza on How to Live and How to Die (2020); René Descartes – The Renewal of Philosophy (2023).
⇐ ⇐ Klik op de foto voor de lezing (i/h Engels) met beeldregistratie.
Lezing 'Huygens ontmoet Spinoza' - Vincent Icke
Koninklijke Bibliotheek I Prins Willem-Alexanderhof 5 I 27 oktober 2023
Natuurverschijnselen raken ons allemaal. Bij de meeste mensen geven zij aanleiding tot vragen over leven en dood. Die willen dan weten: ‘Wat zit daar achter?’ Christiaan Huygens pakte dat aan door alles-wat-er-is op te vatten als een ‘natuurlijk mechanisme’. Benedictus de Spinoza zocht het antwoord op geheel eigen manier, door het Heelal te zien als God. Huygens vond dat het antwoord op iedere wat-zit-daar-achter vraag min of meer onzeker is. Spinoza zocht zijn heil in de veronderstelde zekerheid van de wiskunde. Twijfel en zekerheid lijken gescheiden door een onoverbrugbare kloof. Toch hebben deze twee geleerden veel gemeen, zoals we zien door hun werkwijzen te vergelijken. Hun gedachten over bewustzijn, intelligentie, kennis en begrip liepen grotendeels evenwijdig. Maar in het gebruik van wiskunde, en de verhouding tot hun God, was er tussen Huygens en Spinoza een wereld van verschil.
Vincent Icke is hoogleraar theoretische astrofysica aan Universiteit Leiden. Hij onderzoekt de structuurvorming in het Heelal, en de evolutie van kosmische structuren. Daarnaast is hij zelfstandig gevestigd beeldend kunstenaar.
Spinoza Rede 2023 - Jonathan Israel
Lezing ‘Spinoza on Equality and Justice’ I Nieuwe Kerk I Spui 175 I 5 oktober 2023
Historicus Jonathan Israel belichtte Spinoza’s invloedrijke rol als architect van democratische gelijkheid en gerechtigheid, waarbij hij tevens zijn boek ‘Spinoza, Life and Legacy’ presenteerde. Gebaseerd op diepgaand onderzoek bevat deze biografie meer details en context over Spinoza’s familie, vrienden, relaties en geschriften dan voorgaande publicaties. Gerelateerd aan het boek ging de lezing in op de vraag hoe we Spinoza’s filosofische claims in de huidige tijd interpreteren en hoe we de reacties op zijn werk tijdens zijn leven en na zijn dood willen begrijpen.
Jonathan Israel studeerde geschiedenis aan de Universiteit van Cambridge. In 2001 werd hij benoemd tot hoogleraar moderne Europese geschiedenis aan de School of Historical Studies van het Institute for Advanced Study in Princeton. Eerder was hij hoogleraar Nederlandse geschiedenis en instituties aan de Universiteit van Londen. Jonathan Israel is wereldwijd een van de leidende historici over de geschiedenis van de Verlichting.
⇐ ⇐ Klik op de foto voor de lezing (i/h Engels) met beeldregistratie.
Spinoza Rede 2021 - Maxime Rovere
Lezing ‘Een nieuwe kijk op Spinoza’ I Nieuwe Kerk I Spui 175 I 13 oktober 2021
In de Nieuwe Kerk waar Spinoza in 1677 werd begraven, wierp historicus Maxime Rovere een nieuw licht op Spinoza als mens, vriend en influencer. Spinoza had binnen en buiten Nederland vele vrienden. Zij leverden een grote bijdrage aan de ontwikkeling van zijn denkbeelden. Velen van hen maakten deel uit van de kring verlichte geleerden, dichters en staatslieden uit de zeventiende eeuw, zoals Christiaan Huygens, Gottfried Leibniz en de gebroeders Johan en Cornelis de Witt. De auteur van het boek ‘Spinozaland’ meent dat de geschiedschrijving over Spinoza een reeks ongenuanceerde interpretaties bevat en illustreerde dat in zijn lezing met beelden en feiten.
Maxime Rovere is filosoof en Spinoza-specialist. Hij was tot 2019 docent filosofie aan de Universiteit van Rio de Janeiro, was fellow aan het NIAS in Amsterdam en is wetenschappelijk onderzoeker bij het IHRIM in Lyon.
⇐ ⇐ Klik op de foto voor de lezing (i/h Engels) met beeldregistratie.