Spinoza Oktobermaand 2026
In Den Haag voltooide Spinoza zijn levenswerk Ethica en werkte hij tot zijn dood aan het Politiek Traktaat. Zijn invloedrijke boeken over ethiek, tolerantie, vrijheid en democratie zijn in de 21ste eeuw relevanter dan ooit. Wat kunnen zijn inzichten voor onszelf betekenen in het complexe leven van hier en nu? Hoe draagt zijn filosofie bij aan persoonlijk en collectief levensgeluk? Met tal van activiteiten maakt u (nader) kennis met Spinoza als levensfilosoof, geluksfilosoof, natuurfilosoof en als politiek filosoof.
⇓⇓⇓ ACTIVITEITEN ⇓⇓⇓ MAAK UW KEUZE ⇓⇓⇓ BESTEL UW TICKETS ⇓⇓⇓
LEZINGEN/Film
THEATER
OPEN SPINOZAHUIS
OPEN SPINOZAHOF
WANDELINGEN/VAARTOCHT
WORKSHOPS
LEZINGEN
SPINOZA AAN HET SPUI
zaterdag 3 oktober | 14:00-17:30 uur
Centrale Bibliotheek | Spui 68 - Bioscoop Pathé | Spui 65
Boekpresentatie ‘Spinoza. Een Haags portret’
Recente onderzoeken naar Spinoza’s werk en leven brachten nieuw licht op Den Haag als betekenisvolle Spinozastad. Daarmee belicht auteur Wiep van Bunge de zeven Haagse jaren van Spinoza en toont hij onder meer de moedige strijd van de nog jonge dwarsdenker in zijn geboortestad Amsterdam. Steeds staan zijn radicaal verlichte ideeën centraal die voor ons van blijvende waarde zijn.
Overhandiging 1ste exemplaar aan wethouder Lotte van Basten Batenburg (Kunst, Cultuur, Erfgoed en Bibliotheken).
Filmvertoning ‘Spinoza. Een vrije denker’
De Haagse filmproducent Robin Lutz toont het levensverhaal van Spinoza met tijdgenoten als wetenschapper Christiaan Huygens en raadpensionaris Johan de Witt. Wandelend en schrijvend neemt Spinoza ons mee naar zijn baanbrekende visie op democratie en tolerantie. Zijn woonstad Den Haag komt in beeld, maar ook steden als Rome, Amsterdam, Leiden en Voorburg.
Na afloop van de filmvertoning in Pathé gaan Robin Lutz en professor Wiep van Bunge met het publiek in gesprek.
Programma 14:00-17:30 uur
Boekpresentatie Centrale Bibliotheek | Spui 68
Filmvertoning Pathé | Spui 65
Spinoza en Huygens aan de Vliet
zondag 4 oktober en zondag 25 oktober | 10:30-12:00 uur
Huygens Museum | Westeinde 2A, Voorburg
Lezing en museum- en tuinbezoek
Spinoza en Christiaan Huygens zijn de meest invloedrijke geleerden van de Nederlandse 17e -eeuw. Als tijdelijke buurtgenoten in Voorburg discussieerden zij over fysica, optica en natuur- en wiskunde. Beiden bekwaamden zich in het lenzenslijpen ten behoeve van de wetenschap. Bob Commerell, gids op Hofwijck, schetst hun denkwereld en hun beider wetenswaardige woonperiode aan de Vliet.
10:30-11:00 ontvangst met koffie en thee in de Oudhollandse keuken
11:00-12:00 lezing ‘Spinoza en Huygens aan de Vliet’ in de Sael
12:00 gelegenheid om het museum en de tuin te bezoeken
⇒ zondag 04 oktober: tijdig tickets reserveren
⇒ zondag 25 oktober: tijdig tickets reserveren
SPINOZA GEEFT EEN LEZING!
vrijdag 9 oktober | 20:00-22:00 uur
De Nieuwe Kerk, Spui 175
Theaterlezing
Spinoza spreekt waar hij op 25 februari 1677 werd begraven. In de Nieuwe Kerk geeft hij in eigen persoon een lezing over zijn verlichte ideeën die hem in strijd brachten met kerk en staat. Zijn evenwichtigheid maar ook zijn temperament komen daarbij tot volle uitdrukking, vergezeld van enige relativerende humor. De spreektekst wordt afgewisseld met drie Spinozistische liedteksten op oude Sefardische melodieën.
Acteur: Bart Bijnens speelde in 2025 de hoofdrol in de film SPINOZA, naast Pierre Bokma als Rembrandt.
Vanwege het plotselinge overlijden van de regisseur Rolf van den Berg, zal de film later in première gaan.
Violiste: Janneke van Prooijen is eerste violiste van The Atlantic Pianotrio, Prisma Strijktrio en Luna String Quartet.
Auteur: Piet Bogaards is tevens auteur van o.a. het muziektheater ‘Spinoza’s Ethica in Taal en Tonen’, 2025.
SPINOZA IN BEELD BIJ MADURODAM
zaterdag 10 oktober | 13:45-15:30 uur
Madurodam | George Maduroplein 1
In 1880 werd het inmiddels wereldwijd vermaarde standbeeld in Den Haag opgericht in het bijzijn van prominente personen uit binnen- en buitenland. Burgemeester Gevers Deynoot nam het kunstwerk namens de gemeente in ontvangst. De betekenis van Spinoza voor Vredesstad Den Haag wordt nu ook zichtbaar in Madurodam.
Madurozaal: twee lezingen en boekpresentatie t.b.v. PO/VO Schoolproject
⇒ Lezing ‘Spinoza in beeld’. Spreker: Siebe Thissen, filosoof/historicus.
⇒ Lezing ‘Van Spinoza in het klein naar burgerschap in het groot’. Spreker: Corina Nagtegaal, docent Pro Grotius Delft.
⇒ Overhandiging eerste exemplaar ‘Spinoza Doeboek’ aan burgemeester Jan van Zanen.
Park Madurodam: onthulling miniatuur standbeeld
Burgemeester Jan van Zanen verricht de onthulling samen met de nieuwe burgemeester van Madurodam.
SPINOZA Jazz Quartet gaat los op de Ethica
zondag 11 oktober | 15:30-17:30 uur
Podium aan Zee | Keizerstraat 58, Scheveningen
Spinoza’s denken vertaald in muziek
In 1675 voltooide Spinoza zijn levenswerk Ethica. Dat was een uiterst moedige daad, want met dit boek zou hij zich de toorn van kerk en staat op de hals halen. Deze onvolprezen krachttoer is in Scheveningen te beleven met een verhelderend verhaal en zinderende jazz.
Filosoof Han van Ruler belicht de vijf roemruchte delen van de Ethica, waarop vijf jazz-jamsessies spontaan resoneren. Uniek optreden van het Spinoza Jazz Quartet o.l.v. de bekende Haagse saxofonist Ben van den Dungen.
Han van Ruler: professor Intellectuele Geschiedenis aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.
Spinoza en Geluk
donderdag 15 oktober | 19:45-21:45 uur
Centrale Bibliotheek | Spui 68
Duo-lezing
Ons geluk hebben we deels zelf in de hand. Zo leren ons de moderne psychologie en neurologie. Spinoza kwam vier eeuwen geleden tot hetzelfde inzicht. Maar wat verstond hij onder geluk en wat was zijn weg om dat te bereiken, en hoe zien we dat tegenwoordig? De sprekers onderzoeken wat Spinoza ons als psycholoog vandaag de dag te vertellen heeft.
Sprekers:
Tinneke Beeckman, filosoof en Spinoza-kenner.
Ap Dijksterhuis, oud-hoogleraar psychologie en geluksonderzoeker.
IN DE BAN VAN SPINOZA?
zondag 18 oktober | 14:00-16:30 uur
Paleiskerk | Paleisstraat 8
Debat en dialoog
Spinoza inspireert uiteenlopende levensbeschouwingen. Vanuit een joodse, boeddhistische en atheïstische achtergrond gaan drie sprekers in op de betekenis van Spinoza voor hun mens- en wereldbeeld. Wat zijn verschillen en overeenkomsten als het om grote thema’s gaat?
Filosoof Stine Jensen heeft het atheïsme als vertrekpunt.
Rabbijn Marianne van Praag bespreekt de joodse invalshoek.
Filosoof Frederico Minzoni belicht het boeddhisme.
Moderator Yoram Stein is gepromoveerd op de vraag hoe religieus het denken van Spinoza is.
⇒ Tijdig tickets reserveren
SPINOZISME EN SPINOZA'S DRIE KENNISBRONNEN
dinsdag 20 oktober | 20:00-22:30 uur
Babylon Hotel Den Haag | Bezuidenhoutseweg 53
Lezing
Met de opkomst van het Spinozisme eind 19e -eeuw omarmden ook schrijvers en dichters het denken van Spinoza. Zijn drie kennisbronnen vormden daarbij een belangrijke trigger. Wat zijn die bronnen en wat is de waarde en betekenis van met name de derde bron: onze intuïtie?
⇒ Spreker: Henri Krop, emeritus-hoogleraar Spinoza-studies, Erasmus Universiteit.
⇒ Organisatie: Vereniging voor Wijsbegeerte te ‘s Gravenhage.
⇒ Tickets: verenigingvoorwijsbegeerte@gmail.com
BOEDDHA EN SPINOZA - TWEE WEGEN NAAR BEVRIJDING IN ROERIGE TIJDEN
zaterdag 24 oktober | 14:00-16:00 uur
Grand Café Utopie | Waldeck Pyrmontkade/hoek Elandstraat
Lezing, bespreking en workshop
Zowel Spinoza als Siddhartha Gautama (de Boeddha) waren op zoek naar bevrijding. Zij leefden in verschillende tijden en op verschillende plaatsen in de wereld. Toch zijn ze op een zinvolle manier met elkaar te vergelijken. Beide denkers ontwikkelden ‘Wegen naar Bevrijding’. Hoe zien deze wegen eruit? En: wat kunnen deze twee wijzen voor ons – in de huidige roerige tijd – betekenen?
⇒ Spreker: Peter van Hooft, socratisch boeddholoog, filosoof en spinozist.
⇒ Organisatie: Humanistisch Verbond Haaglanden.
⇒ Gratis, wel aanmelden: info@humanistischverbondhaaglanden.nl
STERRENsTOF ZIJN WIJ
vrijdag 30 oktober | 15:00-17:00 uur
Koninklijke Bibliotheek | Prins Willem-Alexanderhof 5
Lezing
Wij mensen zijn van dezelfde elementen gemaakt als de sterren in het universum. Sterrenkundige Margot Brouwer verkent de nieuwste inzichten uit de kosmologie en biologie, als ook de essentie van mystieke filosofieën. Al eerder schreef Spinoza hoe wij geluk kunnen ervaren in onze eenheid met de natuur. De synergie van wetenschap en filosofie kan onze blik openen naar de peilloze diepten van ruimte en tijd, en uiteindelijk naar wie wij werkelijk zijn.
Inleiding: Huibert Crijns, KB-collectiespecialist geschiedenis.
Spreker:
Margot Brouwer studeerde natuur- en sterrenkunde aan de Universiteit van Amsterdam, promoveerde aan de Universiteit Leiden en werkte als sterrenkundig onderzoeker aan de Universiteiten van Groningen en Amsterdam. Nu combineert zij haar kennis over het universum met filosofie en zingeving. Zij schrijft boeken en geeft lezingen over natuur- en sterrenkunde, kosmologie, tijd, bewustzijn, pantheïsme en de filosofie van Spinoza.
HAAGSE VRIJDENKERS
zaterdag 31 oktober | 10:30-15:00 uur
Nieuwe Kerk | Spui 175
Symposium
Den Haag maakt naam met drie 17e -eeuwse iconen: wetenschapper Christiaan Huygens, politicus Johan de Witt en filosoof Benedictus de Spinoza. Voor het eerst worden zij in onderling verband gebracht. Welke baanbrekende ideeën maakten hen tot vrijdenkers? Maar ook: wat is vrijdenken vandaag? Hoe ervaren wij de vrijmoedige gedachten van vrijdenkers van nu, zoals Koot & Bie, Sjaak Bral, Splinter Chabot …?
Drie vooraanstaande sprekers vertolken de ideeën van Huygens, Spinoza en De Witt:
Daphne Stam, planetair wetenschapper
Yoram Stein, filosoof en filosofiedocent
Jean-Marc van Tol, historisch letterkundige en cartoonist
De jonge filosoof Floris Schleicher daagt hen als gespreksleider uit om de lijn naar het heden door te trekken.
Programmapartners:
Stichting Spinoza Den Haag, Vereniging Vrienden van De Witt en Stichting Haegsche Tijd.
⇒ Dagprogramma met lunch in de foyer
⇒ Tijdig tickets reserveren
THEATER
SPINOZA GEEFT EEN LEZING!
vrijdag 9 oktober | 20:00-22:00 uur
Nieuwe Kerk | Spui 175
Theaterlezing
Spinoza spreekt waar hij op 25 februari 1677 werd begraven. In de Nieuwe Kerk geeft hij in eigen persoon een lezing over zijn verlichte ideeën die hem in strijd brachten met kerk en staat. Zijn evenwichtigheid maar ook zijn temperament komen daarbij tot volle uitdrukking, vergezeld van enige relativerende humor. De spreektekst wordt afgewisseld met drie Spinozistische liedteksten op oude Sefardische melodieën.
Acteur Bart Bijnens speelde in 2025 de hoofdrol in de film SPINOZA, naast Pierre Bokma als Rembrandt.
Vanwege het plotselinge overlijden van de regisseur Rolf van den Berg, zal de film later in première gaan.
Violiste Janneke van Prooijen is eerste violiste van The Atlantic Pianotrio, Prisma Strijktrio en Luna String Quartet.
Auteur Piet Bogaards is tevens auteur van o.a. het muziektheaterstuk ‘Spinoza’s Ethica in Taal en Tonen’, 2025.
OPEN SPINOZAHUIS
open spinozahuis
3 t/m 31 oktober | alle middagen gratis entree 14:00-17:00 uur
Domus Spinoza | Paviljoensgracht 72, SpinozaKwartier
Ontmoet Spinoza thuis in Den Haag
Iedereen is welkom in het woon-, werk- en sterfhuis van Spinoza; het huis waar hij zijn levenswerk Ethica voltooide. Waarom koos de vrijdenker de regentenstad Den Haag als woonstad? Wie waren zijn geestverwanten en tegenstanders? En met welke (inter-)nationale filosofen correspondeerde hij? Het Team Open Domus geeft uitleg over Spinoza’s roemruchte leven.
Ook de Spinozatuin is een bezoek waard, met de bronzen Spinoza buste (1931) van beeldhouwer Alfred Hüttenbach en de teruggebrachte Ethica-muurtekst boven de poortdeur.
Interessante informatie over de geschiedenis van pand en tuin:
⇒ Spinozahuis/Domus Spinoza
⇒ Spinozatuin
OPEN SPINOZAHOF
Open Spinozahof
zodag 10 oktober | woensdag 21 oktober | zaterdag 31 oktober | 11:00-12:00 uur
StadOase Spinozahof | Spinozastraat/hoek Repelaerstraat 61
Hoe actueel is Spinoza als natuur- en levensfilosoof met zijn visie op de eenheid van mens en natuur? Gids Wim Goris geeft een interactieve rondleiding in de Spinozahof en vertelt over Spinoza als historische wijkgenoot van het huidige SpinozaKwartier. Op 10 oktober komt natuuronderzoeker Rembrandt Zegers naar de StadsOase. Met zijn boeiende lezing ‘Zijn wij Spinoza?’ belicht hij vraagstukken over natuur en klimaat die leiden tot het inzicht dat mens en natuur één zijn.
⇒ Gratis, vóór 5 oktober aanmelden: www.stadsoasespinozahof.nl
WANDELINGEN/VAARTOCHT
in de voetsporen van spinoza
elke zaterdag en zondag in oktober | 14:00-15:30 uur
start: trottoir Dunne Bierkade 18
Stadswandeling
Een boeiende tocht langs bezienswaardigheden die herinneren aan Spinoza, met aandacht voor zijn leven en filosofie, zijn volgelingen en geestverwanten. Vanaf het SpinozaKwartier voert de route door de vroegere Jodenbuurt, langs Spinoza’s gedenkmonument aan het Spui en via de Gevangenpoort naar de tuin achter het gebouw van de Raad van State.
ethica wandeling
vrijdag 2 oktober | zondag 11 oktober | vrijdag 16 oktober | 14:30-15:45 uur
start: Spinozahuis/Domus Spinoza en Spinozatuin, Paviljoensgracht 72
Naar Spinoza’s axioma’s in de tuin van de Raad van State
Gids Jan-Willem Meijer wandelde met maximaal 15 deelnemers van de Paviljoensgracht naar de Kneuterdijk. Hij startte in de Spinozatuin bij de Ethica-muurtekst en eindigde bij Spinoza’s grondstellingen in de Franse tuin van de Raad van State. Onderweg kwam de denkwereld van Spinoza ter sprake: zoals zijn revolutionaire ideeën over de dood bij zijn gedenkmonument aan het Spui en elders zijn aansporing om vooral te genieten van het goede leven. Tot slot leidde de route naar de zeven axioma’s die met neonletters de gevels van de Raad van State verlichten. Wat bedoelt Spinoza met die zinnen uit de Ethica?
⇒ vrijdag 02 oktober: tijdig tickets reserveren
⇒ zondag 11 oktober: tijdig tickets reserveren
⇒ vrijdag 16 oktober: tijdig tickets reserveren
In het kielzog van Spinoza
zondag 4 en zondag 25 | 11:00-12:30 uur
start: Bierkade 18b
Tijdens deze vaartocht wordt de invloed van Spinoza op ons denken besproken en hoezeer dat doorwerkt in onze huidige samenleving. De boot met gids trekt langs plekken in de stad waar Spinoza’s gedachtegoed nog altijd voelbaar is. Van de Paviljoensgracht waar hij gewoond en gewerkt heeft tot aan de kantoortorens waar de uitvoerende macht zetelt en van het paleis van de koning tot aan de school waar nieuwe vormen van onderwijs werden ontwikkeld.
⇒ Informatie en tickets: www.ooievaart.nl
zaterdag 17 oktober | 11:00-13:00 uur
start: Spinozahuis/Domus Spinoza
In zijn woonhuis aan de Paviljoensgracht leefde Spinoza sober, maar zeker niet als kluizenaar. Hij correspondeerde er met filosofen uit binnen- en buitenland. Maar waar zou Spinoza in zijn eigen woonbuurt gewandeld of genetwerkt hebben?
Stichting Buitenmuseum is onze host en medegids.
11.00 Samenkomst en vertelling in het Spinozahuis, Paviljoensgracht 72.
11:20 Wandelroute langs gevelborden SpinozaKwartier.
12:10 Bezoek Jan van Goyenhuis, Dunne Bierkade 16.
12:30 Afsluiting met drankje in het Paulus Potterhuis, Dunne Bierkade 17.
⇒ Twee gidsen
⇒ Maximaal 30 deelnemers
⇒ Tijdig tickets reserveren
WORKSHOPS
SPINOZA'S HEMEL EN AARDE
workshops voor volwassenen en jeugd | 1,5 uur per sessie
wijkbibliotheken
Workshop | volwassenen
Het zoeken naar persoonlijk levensgeluk was Spinoza’s grote drijfveer. Zijn zoektocht resulteerde in een zienswijze die de mens bevrijdt van angst, haat en verslaving. Met prikkelende stellingen, citaten en poëzie leidt de workshop naar het delen van ieders eigen gedachten en ervaringen.
Workshop | jeugd 8-12 jaar
Als een echte ‘denk-rebel’ bedacht Spinoza dat de hemel overal om ons heen is. Met je voeten op de aarde sta je dus midden in de sterren. Na een vertelling van Anita Poolman over Spinoza’s spannende gedachten, gaan de kinderen aan de slag met raadsels, tekeningen of teksten.
Organisatie: Bibliotheek Den Haag, Stichting Beleef Taal en Stichting Spinoza Den Haag
⇒ Wijkbibliotheken en data: informatie volgt spoedig
⇒ Gratis, wel reserveren: anitapoolman@planet.nl
Inspiratie ‘Lichaam en Geest’, thema van de Maand van de Geschiedenis 2026.
⇓⇓⇓ ACTIVITEITEN ⇓⇓⇓ MAAK UW KEUZE ⇓⇓⇓ BESTEL UW TICKETS ⇓⇓⇓
LEZINGEN/FILM
THEATER
OPEN SPINOZAHUIS
OPEN SPINOZAHOF
WANDELINGEN/VAARTOCHT
WORKSHOPS